Objawy niewydolności oddechowej – kiedy wezwać pomoc, a kiedy pomoże tlen w domu?

Niewydolność oddechowa to stan, w którym układ oddechowy nie zapewnia prawidłowej wymiany gazowej. Krew zawiera wtedy za mało tlenu (hipoksemia), czasem także za dużo dwutlenku węgla (hiperkapnia). Może rozwinąć się nagle, w ciągu godzin, albo narastać latami w przebiegu przewlekłych chorób. Od tego zależy, czy potrzebna jest pilna pomoc w szpitalu, czy leczenie w domu, w tym tlenoterapia.

Ostra i przewlekła niewydolność oddechowa

• Ostra pojawia się nagle, np. w ciężkim zapaleniu płuc, zaostrzeniu POChP lub astmy, zatorowości płucnej, obrzęku płuc w niewydolności serca albo urazie klatki piersiowej. Wymaga pilnego leczenia w szpitalu.
• Przewlekła narasta powoli, najczęściej w POChP, włóknieniu płuc, chorobach nerwowo-mięśniowych czy ciężkiej otyłości z hipowentylacją. Organizm częściowo się do niej adaptuje. Jeśli badania potwierdzą stałe niedotlenienie, lekarz może zalecić domową tlenoterapię.

Objawy niewydolności oddechowej

• duszność, także w spoczynku lub przy niewielkim wysiłku,
• przyspieszony, płytki oddech, praca dodatkowych mięśni oddechowych (unoszenie ramion, wciąganie międzyżebrzy),
• sine zabarwienie ust i palców (sinica),
• przyspieszone bicie serca,
• niepokój, splątanie, a przy hiperkapnii senność i poranne bóle głowy,
• w postaci przewlekłej: szybkie męczenie się, obrzęki nóg, pogorszenie tolerancji wysiłku.

Pulsoksymetr pozwala orientacyjnie zmierzyć saturację krwi. Wynik trzeba jednak interpretować razem z objawami i zaleceniami lekarza.

Kiedy wezwać pogotowie?

Pod numer 112 trzeba zadzwonić, gdy:

• duszność pojawiła się nagle lub szybko narasta,
• usta albo twarz sinieją,
• chory jest splątany, nadmiernie senny lub nie można nawiązać z nim kontaktu,
• duszności towarzyszy ból w klatce piersiowej,
• saturacja gwałtownie spadła względem wartości zwykłych dla chorego.

Ostrej niewydolności oddechowej nie leczy się domowym koncentratorem tlenu. Nawet jeśli chory ma koncentrator, nagłe pogorszenie wymaga oceny lekarza.

Kiedy pomaga tlen w domu?

Domowa tlenoterapia jest leczeniem przewlekłej niewydolności oddechowej z potwierdzoną hipoksemią. Kwalifikuje do niej lekarz na podstawie gazometrii wykonanej w stabilnym okresie choroby. Tlen podaje się wtedy zwykle z koncentratora tlenu, przez co najmniej 15 godzin na dobę, z przepływem ustalonym przez lekarza. W hiperkapnicznej niewydolności oddechowej lekarz może zalecić także wentylację nieinwazyjną.

Najczęstsze pytania

Czy koncentrator tlenu warto mieć w domu „na wszelki wypadek”?

Nie. Koncentrator jest urządzeniem do leczenia zaleconego przez lekarza. Nie zastępuje pogotowia w nagłej duszności, a jego użycie zamiast wezwania pomocy może opóźnić ratujące życie leczenie.

Jaka saturacja jest niebezpieczna?

U zdrowych osób saturacja wynosi zwykle 95–99%. U chorych przewlekle lekarz określa indywidualny zakres docelowy, np. w POChP często 88–92%. Niepokojący jest przede wszystkim nagły spadek względem zwykłych wartości chorego oraz objawy takie jak sinica czy splątanie.

Czy niewydolność oddechowa jest uleczalna?

Ostra niewydolność często ustępuje po wyleczeniu przyczyny. Przewlekła zwykle wymaga stałego leczenia choroby podstawowej. Tlenoterapia i wentylacja domowa poprawiają rokowanie i jakość życia u pacjentów, którzy się do nich kwalifikują.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza.