Zmiana pozycji chorego leżącego – dlaczego wymaga odpowiedniego przygotowania?

Zmiana pozycji chorego leżącego jest jednym z podstawowych elementów codziennej opieki nad osobą o ograniczonej sprawności ruchowej. Może być potrzebna podczas pielęgnacji, zmiany pościeli, karmienia, rehabilitacji czy przesiadania na wózek. W praktyce równie ważna jak wygoda chorego jest ochrona opiekuna przed przeciążeniem kręgosłupa. Dlatego wiedza o tym, jak podnosić osobę leżącą, powinna obejmować nie tylko samą technikę ruchu, lecz również odpowiednie przygotowanie otoczenia, ocenę możliwości pacjenta i wykorzystanie sprzętu pomocniczego.

Spis treści:

• Zmiana pozycji chorego leżącego – dlaczego wymaga odpowiedniego przygotowania?
• Jak podnosić osobę leżącą bez nadmiernego obciążania opiekuna?
• Jak bezpiecznie obrócić i przesunąć chorego w łóżku?
• Sprzęt pomocniczy – kiedy może ułatwić opiekę nad osobą leżącą?
• Nie tylko łóżko – jak przygotować przestrzeń do bezpiecznego transferu?
• Jak chronić opiekuna podczas codziennego podnoszenia chorego?

Zmiana pozycji chorego leżącego – dlaczego wymaga odpowiedniego przygotowania?

Każde przesunięcie, obrót czy podniesienie chorego powinno być poprzedzone oceną jego aktualnych możliwości. Znaczenie ma między innymi to, czy osoba potrafi samodzielnie ugiąć nogi, podeprzeć się rękami, utrzymać pozycję siedzącą i wykonywać polecenia. Trzeba też zwrócić uwagę na ból, osłabienie, zawroty głowy oraz inne objawy, które mogą utrudniać bezpieczne wykonanie ruchu. NHS podkreśla, że nieprawidłowe podnoszenie może prowadzić zarówno do urazów opiekuna, jak i do uszkodzenia delikatnej skóry, stłuczeń czy innych urazów osoby wymagającej pomocy. Przy regularnym przemieszczaniu pacjenta wskazany jest instruktaż przeprowadzony przez odpowiednio przygotowanego specjalistę. Warunki opieki poprawia również właściwie dobrane podłoże. Odpowiedni materac rehabilitacyjny powinien być dopasowany do łóżka oraz potrzeb użytkownika. TerMedis oferuje rozwiązania przeznaczone zarówno do opieki domowej, jak i placówek opiekuńczych.

Jak podnosić osobę leżącą bez nadmiernego obciążania opiekuna?

Odpowiedź na pytanie, jak podnosić osobę leżącą, zależy przede wszystkim od stopnia jej samodzielności. Jeżeli pacjent jest w stanie aktywnie uczestniczyć w zmianie pozycji, warto wykorzystywać jego możliwości – na przykład poprosić o ugięcie nóg, oparcie stóp o materac czy przytrzymanie się przeznaczonego do tego uchwytu. Nie należy natomiast ciągnąć chorego za ręce, nadgarstki czy okolice pach. Przed rozpoczęciem czynności warto:

• wyjaśnić choremu, jaki ruch będzie wykonywany i poprosić go o współpracę,
• usunąć przedmioty ograniczające dostęp do łóżka,
• sprawdzić stabilność łóżka i w razie potrzeby zablokować koła,
• ustawić powierzchnię na wysokości ograniczającej konieczność głębokiego pochylania,
• przygotować wcześniej potrzebne pomoce do przesuwania lub transferu,
• wykonywać ruch spokojnie i bez gwałtownego skręcania tułowia,
• przerwać czynność, jeśli pojawia się silny ból, znaczne osłabienie lub pacjent przestaje bezpiecznie współpracować.

Przy osobie całkowicie zależnej ręczne unoszenie całego ciężaru ciała może być niebezpieczne. W takich sytuacjach właściwsze mogą być podnośniki, pomoce ślizgowe lub inny sprzęt dobrany po ocenie potrzeb chorego. HSE wskazuje, że urządzenia takie jak podnośniki, maty ślizgowe, deski transferowe czy łóżka z elektryczną regulacją pomagają ograniczać ryzyko związane z przemieszczaniem osób.

Jak bezpiecznie obrócić i przesunąć chorego w łóżku?

Zmiana pozycji chorego leżącego nie powinna polegać na ciągnięciu go po materacu z użyciem siły. Jeżeli potrzebne jest przesunięcie osoby wyżej lub na bok, należy wcześniej ustalić, czy czynność może bezpiecznie wykonać jeden opiekun. Przy większej zależności pacjenta konieczna może być pomoc drugiej osoby albo zastosowanie specjalistycznego wyposażenia.

Duże znaczenie mają regulowane łóżka rehabilitacyjne. Elektryczna regulacja wysokości oraz poszczególnych segmentów leża może ułatwiać uzyskanie pozycji potrzebnej podczas pielęgnacji i mobilizacji. HSE zwraca uwagę, że łóżka z elektryczną regulacją mogą zmniejszać ryzyko urazów związanych z pozycjonowaniem oraz przemieszczaniem osoby niesamodzielnej. Przy obracaniu chorego warto działać etapami i utrzymywać z nim kontakt słowny. Pacjent powinien wiedzieć, kiedy rozpoczyna się ruch i w którą stronę zostanie obrócony. Jeśli może pomóc, należy wykorzystać jego własną siłę zamiast zastępować ją pracą opiekuna. Technika powinna być indywidualnie dobrana do stanu osoby – inne postępowanie będzie właściwe przy niewielkim osłabieniu, a inne przy całkowitym braku możliwości samodzielnego poruszania się.

Sprzęt pomocniczy – kiedy może ułatwić opiekę nad osobą leżącą?

Nie wszystkie problemy związane z mobilizacją można rozwiązać samą techniką opiekuna. Często większe znaczenie ma odpowiednie wyposażenie pomieszczenia. Dostępny w TerMedis sklep medyczny obejmuje między innymi łóżka i materace rehabilitacyjne, sprzęt inwalidzki, ortopedyczny oraz rozwiązania związane z tlenoterapią. Firma prowadzi także wynajem i serwis sprzętu medycznego.

Jeżeli wyposażenie jest potrzebne jedynie w okresie rekonwalescencji lub rehabilitacji, alternatywą dla zakupu może być wypożyczalnia sprzętu rehabilitacyjnego. W ofercie wynajmu TerMedis znajdują się między innymi łóżka rehabilitacyjne, wózki inwalidzkie i koncentratory tlenu. Sprzęt jest przygotowywany do użytkowania i podlega przeglądom. Dobór wyposażenia powinien wynikać z rzeczywistych możliwości osoby chorej i jej opiekunów. NHS rekomenduje konsultację ze specjalistą, takim jak fizjoterapeuta lub terapeuta zajęciowy, przed zakupem sprzętu przeznaczonego do podnoszenia i transferowania osoby o ograniczonej mobilności.

Nie tylko łóżko – jak przygotować przestrzeń do bezpiecznego transferu?

Podczas przemieszczania osoby chorej przeszkodą może być zbyt mała ilość miejsca przy łóżku, wysoki próg, wąskie przejście albo brak możliwości swobodnego ustawienia wózka. Dlatego bezpieczeństwo opieki warto analizować szerzej niż wyłącznie przez pryzmat samego sprzętu znajdującego się przy pacjencie.

Rozwiązania związane z obszarem likwidacja barier architektonicznych mogą ułatwiać codzienne funkcjonowanie osób o ograniczonej mobilności. W tej części oferty TerMedis wskazuje między innymi rozwiązania takie jak podnośniki pacjenta czy schodołazy. W praktyce warto również zadbać o odpowiednią przestrzeń roboczą obok łóżka, stabilne ustawienie wyposażenia i możliwie krótką drogę podczas transferu na wózek lub fotel. Jeżeli chory korzysta z tlenoterapii zaleconej przez personel medyczny, podczas organizowania jego otoczenia należy uwzględnić także miejsce na urządzenie i przewody. Dostępne w TerMedis koncentratory tlenu obejmują modele stacjonarne oraz przenośne. Parametrów tlenoterapii nie należy samodzielnie zmieniać podczas przemieszczania pacjenta – sposób stosowania tlenu powinien być zgodny z zaleceniami medycznymi.

Jak chronić opiekuna podczas codziennego podnoszenia chorego?

Bezpieczeństwo osoby leżącej nie może oznaczać przeciążania opiekuna. Wielokrotne pochylanie się nad niskim łóżkiem, podnoszenie dużego ciężaru i wykonywanie ruchów połączonych ze skrętem tułowia zwiększają ryzyko urazu. NHS wskazuje urazy pleców jako częsty problem osób sprawujących opiekę i podkreśla znaczenie nauki prawidłowego przemieszczania chorego. Jeżeli określonego transferu nie da się wykonać bez używania znacznej siły, nie powinno się próbować za wszelką cenę wykonywać go samodzielnie. Potrzebna może być druga osoba, specjalistyczna pomoc albo sprzęt umożliwiający ograniczenie obciążenia. Szczególnie przy opiece długoterminowej warto poprosić fizjoterapeutę o pokazanie techniki dopasowanej do sprawności pacjenta oraz warunków panujących w domu.

FAQ

Jak często należy zmieniać pozycję osoby leżącej?

Nie ma jednego harmonogramu odpowiedniego dla każdego chorego. Częstotliwość zmiany pozycji zależy między innymi od stanu zdrowia, mobilności, kondycji skóry i zaleceń personelu medycznego. Indywidualny plan warto ustalić z pielęgniarką, lekarzem lub fizjoterapeutą.

Czy jedna osoba może samodzielnie podnosić chorego?

Zależy to od sprawności i masy ciała chorego, jego zdolności do współpracy oraz rodzaju wykonywanego transferu. Jeżeli opiekun musi przejąć praktycznie cały ciężar ciała pacjenta, bezpieczniejszym rozwiązaniem może być pomoc drugiej osoby lub zastosowanie odpowiedniego sprzętu.

Czy można podciągać chorego za ręce?

Nie należy wykorzystywać rąk, nadgarstków ani okolic pach jako uchwytów do unoszenia całego ciężaru ciała. Sposób przemieszczania powinien być dobrany do możliwości pacjenta i najlepiej wcześniej pokazany przez specjalistę.

Co zrobić, gdy opiekun nie jest w stanie bezpiecznie zmienić pozycji chorego?

Nie warto wykonywać ruchu na siłę. Należy skonsultować sposób transferu ze specjalistą i rozważyć wykorzystanie urządzeń lub akcesoriów pomocniczych. Odpowiednio dobrane łóżko, pomoce do przemieszczania czy podnośnik mogą ograniczyć wysiłek opiekuna i zwiększyć bezpieczeństwo osoby wymagającej pomocy.