Materac przeciwodleżynowy – jak działa i jak wybrać odpowiedni?

Materac przeciwodleżynowy zmniejsza nacisk na skórę i tkanki osoby, która długo leży. Dzięki temu ogranicza ryzyko odleżyn. Nie zastępuje jednak zmiany pozycji i pielęgnacji skóry, tylko je uzupełnia. Dobór materaca zależy przede wszystkim od tego, jak duże jest ryzyko odleżyn i czy już się pojawiły.

Szybki dobór: który materac do jakiej sytuacji?

Tabela to skrót zasad, według których działa nasz Wirtualny Doradca. Ryzyko odleżyn najlepiej ocenić razem z pielęgniarką lub lekarzem — opis znajdziesz niżej.

Jak powstają odleżyny i jak pomaga materac?

Odleżyna to uszkodzenie skóry i głębszych tkanek spowodowane długotrwałym uciskiem, zwykle nad wystającymi kośćmi: kością krzyżową, piętami, biodrami, łopatkami czy potylicą. Ucisk zaciska drobne naczynia krwionośne i tkanka zostaje niedokrwiona. Materac przeciwodleżynowy działa na dwa sposoby:

• rozkłada ciężar ciała na większej powierzchni (materace statyczne),
• cyklicznie zmienia miejsca podparcia (materace dynamiczne, zmiennociśnieniowe).

Więcej o profilaktyce i stopniach odleżyn piszemy we wpisie odleżyny – jak im zapobiegać.

Rodzaje materacy przeciwodleżynowych

Materace statyczne (piankowe)

Wykonane z pianki wysokoelastycznej lub wiskoelastycznej (termoelastycznej), czasem z wkładami żelowymi. Dopasowują się do kształtu ciała i obniżają nacisk punktowy. Nie potrzebują zasilania i są ciche. Sprawdzają się w profilaktyce u osób z niskim ryzykiem, które częściowo same zmieniają pozycję. Przykłady: materace medyczne nieprzemakalne.

Materace zmiennociśnieniowe bąbelkowe

Nakładka z wieloma małymi komorami powietrznymi, kładziona na zwykły materac i połączona z pompą. Komory napełniają się i opróżniają naprzemiennie. Rozwiązanie niedrogie i proste, przeznaczone do profilaktyki przy niskim i umiarkowanym ryzyku, zwykle u osób o mniejszej masie ciała. Przykład: materac grzybkowy VitaCare za ok. 250 zł.

Materace zmiennociśnieniowe rurowe (komorowe)

Zbudowane z poprzecznych komór (rur), często wymiennych pojedynczo. Komory są wyższe, więc odciążenie jest skuteczniejsze. Stosuje się je przy umiarkowanym i wysokim ryzyku oraz przy istniejących odleżynach, zawsze w połączeniu z zaleceniami pielęgniarki lub lekarza. Przykład: materac rurowy AR-950 za ok. 400 zł.

Jak wybrać materac – krok po kroku

1. Oceń ryzyko odleżyn. Pielęgniarka ocenia je zwykle skalą Bradena lub Norton. Bierze pod uwagę mobilność, czucie, wilgoć skóry, odżywienie i tarcie.
2. Sprawdź skórę. Jeśli odleżyna już jest, potrzebny jest materac dynamiczny o wyższych komorach i plan leczenia rany od lekarza lub pielęgniarki.
3. Uwzględnij masę ciała. Każdy materac ma dopuszczalne obciążenie. Przekroczenie go powoduje „przebicie” do podłoża.
4. Dopasuj do łóżka. Wymiar (najczęściej 90×200 cm) i wysokość materaca muszą pasować do łóżka. Barierki boczne powinny wystawać nad materac wystarczająco wysoko, by chronić przed wypadnięciem.
5. Zwróć uwagę na pokrowiec: nieprzemakalny, paroprzepuszczalny, zmywalny i odporny na dezynfekcję.
6. W materacach z pompą: regulacja ciśnienia według wagi, alarm niskiego ciśnienia, tryb statyczny do zabiegów pielęgnacyjnych i zawór CPR do szybkiego opróżnienia.

Najczęstsze błędy

• traktowanie materaca jako zamiennika zmiany pozycji,
• wiele warstw podkładów i koców pod pacjentem, które niwelują działanie materaca,
• wyłączanie pompy na noc lub przy hałasie (bez zasilania materac traci swoje właściwości),
• niewłaściwe ciśnienie (jak ustawić ciśnienie),
• materac bąbelkowy przy istniejących głębokich odleżynach.

Najczęstsze pytania

Jaki materac przeciwodleżynowy jest najlepszy?

Nie ma jednego najlepszego. Przy niskim ryzyku wystarczy dobry materac piankowy lub bąbelkowy. Przy wysokim ryzyku i istniejących odleżynach potrzebny jest materac zmiennociśnieniowy rurowy, dobrany razem z pielęgniarką lub lekarzem.

Co położyć na materac przeciwodleżynowy?

Najlepiej sam pokrowiec producenta albo jedno cienkie, luźno założone prześcieradło. Ewentualnie jeden podkład chłonny, jeśli jest potrzebny. Każda dodatkowa warstwa zmniejsza skuteczność materaca.

Czy materac przeciwodleżynowy jest refundowany?

Materac przeciwodleżynowy znajduje się w wykazie wyrobów medycznych wydawanych na zlecenie dla osób spełniających określone kryteria. Refundacja to stały limit kwotowy, a nie procent ceny. Szczegóły i dopłaty opisujemy we wpisie ile kosztuje materac przeciwodleżynowy.

Czy materac zmiennociśnieniowy musi być cały czas włączony?

Tak. Pompa zmienia ciśnienie w komorach tylko wtedy, gdy pracuje. Wyłączony materac zmiennociśnieniowy nie chroni przed odleżynami.